Gdy planuję przejazd przez Alpy, patrzę nie tylko na punkty widokowe, lecz także na to, jak kolej pokonuje tak trudną trasę. Poniżej opisuję przebieg Bernina Express od Chur do Tirano, najważniejsze stacje, parametry linii oraz tabor, który radzi sobie z dużymi nachyleniami i ciasnymi łukami. Dodaję też praktyczne informacje o rezerwacji, kosztach, pociągach regionalnych i ograniczeniach, o których łatwo zapomnieć.
Najważniejsze informacje o przejeździe przez Alpy
- Trasa prowadzi z Chur przez St. Moritz i przełęcz Bernina do włoskiego Tirano.
- Cały przejazd z Chur trwa około 4 godzin, a odcinek St. Moritz-Tirano około 2 godzin i 15 minut.
- Linia ma rozstaw 1000 mm, maksymalne nachylenie 70‰ i osiąga 2253 m n.p.m. w Ospizio Bernina.
- Skład tworzą przede wszystkim klimatyzowane wagony panoramiczne, zestawiane z taborem trakcyjnym RhB.
- Rezerwacja miejsca w Bernina Express jest obowiązkowa, a jej dopłata w 2026 roku wynosi od 32 do 44 CHF.
Trasa Bernina Express od Chur do Tirano
Najdłuższy wariant zaczyna się w Chur, stolicy Gryzonii, i prowadzi przez dwie historyczne linie kolejowe, Albula oraz Bernina. Pociąg przejeżdża między innymi przez Thusis, Tiefencastel, Filisur, Bergün, Predę, Samedan, St. Moritz i Pontresinę, a później wspina się w kierunku włoskiej granicy.
Pierwsza część podróży ma bardziej klasyczny, inżynieryjny charakter. W rejonie Filisur pojawia się wiadukt Landwasser, jeden z najbardziej rozpoznawalnych obiektów Rhätische Bahn. Dalej pociąg pokonuje spiralne tunele i liczne wiadukty, które pozwalają zdobywać wysokość bez gwałtownych zmian nachylenia.
| Odcinek | Najważniejsze punkty | Co wyróżnia fragment |
|---|---|---|
| Chur-Filisur | Thusis, Tiefencastel, Landwasser | Wiadukty, wąwozy i spiralne tunele linii Albula |
| Filisur-St. Moritz | Bergün, Preda, tunel Albula, Samedan | Najbardziej widowiskowa część historycznej linii górskiej |
| St. Moritz-Ospizio Bernina | Pontresina, Morteratsch, Lago Bianco | Wspinaczka na wysokość 2253 m n.p.m. |
| Ospizio Bernina-Tirano | Alp Grüm, Cavaglia, Poschiavo, Brusio | Zjazd do doliny Valposchiavo i włoskiego miasteczka |
Najwyższy punkt znajduje się przy stacji Ospizio Bernina, na wysokości 2253 m n.p.m. W krótkim czasie krajobraz zmienia się z wysokogórskiego, z lodowcami i śniegiem, w łagodniejszą dolinę Valposchiavo, a na końcu w niemal śródziemnomorski pejzaż Tirano.
Cały przejazd Chur-Tirano liczy około 122 km i obejmuje 55 tuneli oraz 196 mostów i wiaduktów. To właśnie ta zmienność sprawia, że nie traktuję podróży jako zwykłego przejazdu turystycznego. Jest to czytelny pokaz tego, jak infrastruktura dopasowuje się do gór, zamiast próbować je za wszelką cenę ujarzmić.
Najciekawsze miejsca na trasie i ich znaczenie
Wiadukt Landwasser
Wiadukt Landwasser ma sześć wysokich łuków i prowadzi bezpośrednio w stronę tunelu wydrążonego w skalnej ścianie. Pociąg pokonuje go na łuku, dlatego widok zmienia się bardzo szybko. Dla miłośnika kolei istotne jest nie tylko samo zdjęcie, ale sposób, w jaki obiekt łączy dużą wysokość, łuk toru i wejście do tunelu.
Spiralne tunele linii Albula
Na odcinku w kierunku Predy kolej wielokrotnie zawija w górskim zboczu. Tunele spiralne wydłużają drogę, dzięki czemu pociąg może pokonać różnicę wysokości przy akceptowalnym nachyleniu. W praktyce pasażer doświadcza krótkich zmian światła, kierunku jazdy i widoku, a konstruktorzy zyskują dodatkowe metry toru.
Przełęcz Bernina i Lago Bianco
Po opuszczeniu St. Moritz trasa staje się bardziej otwarta. Pociąg przejeżdża obok Morteratsch, Bernina Diavolezza i Lago Bianco, a następnie dociera do Ospizio Bernina. To fragment, na którym najlepiej widać, że Bernina Line jest koleją wysokogórską działającą bez szyny zębatej.
Przeczytaj również: Kabina EU160 - Jak nowoczesna lokomotywa zmienia pracę?
Alp Grüm i wiadukt kołowy w Brusio
Z Alp Grüm rozpoczyna się długi zjazd do Valposchiavo. Szczególnie ciekawy jest wiadukt kołowy w Brusio, gdzie tor zatacza pełne koło, aby obniżyć wysokość bez budowy stromego odcinka. To jeden z tych punktów, które najlepiej pokazują, że efektowny widok jest tu konsekwencją konkretnego rozwiązania technicznego.
Jaki tabor obsługuje Bernina Express
Bernina Express nie jest jednym niezmiennym pojazdem, lecz ofertą realizowaną w określonej konfiguracji taborowej. Najbardziej charakterystyczne są wagony panoramiczne z dużymi szybami sięgającymi wysoko ku dachowi. Wnętrza są klimatyzowane i dostępne w pierwszej oraz drugiej klasie.
| Element składu | Charakterystyka | Znaczenie dla pasażera |
|---|---|---|
| Wagon panoramiczny 1. klasy | Około 30 miejsc, większa przestrzeń | Spokojniejsza podróż i wyższy komfort siedzenia |
| Wagon panoramiczny 2. klasy | Około 47 miejsc, duże okna, klimatyzacja | Najlepszy kompromis między ceną a widokiem |
| Jednostka trakcyjna RhB | Tabor przystosowany do linii metrowej i stromych podjazdów | Bezpieczne prowadzenie składu na trasie o nachyleniu do 70‰ |
| Wagon otwarty | Bez szyb i ogrzewania, używany sezonowo | Bezpośredni kontakt z powietrzem, ale mniejszy komfort |
Na linii Bernina wykorzystywane są między innymi jednostki z rodziny Allegra, zaprojektowane do pracy na górskich trasach RhB. W zależności od kursu i zapotrzebowania skład może mieć różną długość oraz konfigurację. Nie przywiązywałbym się więc do przekonania, że każdy przejazd będzie wyglądał identycznie od strony technicznej.
Linia ma metryczny rozstaw toru 1000 mm i jest zelektryfikowana. Maksymalne nachylenie 70‰ oznacza, że na każde 1000 metrów poziomej odległości tor może zyskać około 70 metrów wysokości. To dużo jak na kolej adhezyjną, czyli taką, w której siła pociągowa wynika z tarcia kół o szynę, a nie ze współpracy z dodatkową szyną zębatą.
W 2026 roku modernizowane wagony panoramiczne mają dodatkową przestrzeń na bagaż oraz gniazda elektryczne. To drobne zmiany, ale realnie poprawiają komfort podczas czterogodzinnej podróży. Z mojego punktu widzenia większy bagaż nadal lepiej ograniczyć, ponieważ przestrzeń nad siedzeniami i przy wejściach nie jest bezkresna.
Bernina Express czy pociąg regionalny
Ten sam krajobraz można oglądać również z pociągu regionalnego RhB. Różnica polega na tym, że Bernina Express oferuje wagony panoramiczne, rezerwację konkretnego miejsca, obsługę dodatkową i pokładowy system informacji. Pociąg regionalny jest mniej turystyczny, ale często bardziej elastyczny.
| Kryterium | Bernina Express | Pociąg regionalny |
|---|---|---|
| Widok | Duże panoramiczne szyby | Standardowe wagony lub jednostki regionalne |
| Rezerwacja | Obowiązkowa | Opcjonalna, na odcinku St. Moritz-Tirano kosztuje 5 CHF |
| Usługi | InfoTrainment, Wi-Fi, przekąski i napoje przy miejscu | Bez dodatkowej obsługi turystycznej |
| Rower | Brak możliwości przewozu | Możliwość zależna od zasad i dostępnego miejsca |
| Elastyczność | Przejazd przypisany do konkretnego kursu i miejsca | Więcej połączeń i łatwiejsze postoje po drodze |
Jeśli jadę przede wszystkim po to, by zobaczyć linię i zrobić kilka przystanków, wybrałbym pociąg regionalny. Jeśli zależy mi na bezpośrednim przejeździe Chur-Tirano, dużych szybach i gotowym produkcie turystycznym, dopłata do Bernina Express ma sens. Sam panoramiczny wagon nie zmienia przebiegu trasy, ale zmienia wygodę jej oglądania.
Latem 2026 roku na odcinku St. Moritz-Tirano kursują również otwarte wagony widokowe. Nie mają szyb ani ogrzewania, więc są ciekawym wyborem przy stabilnej, ciepłej pogodzie, ale słabym pomysłem podczas deszczu, silnego wiatru czy chłodnego poranka.
Jak zaplanować przejazd w 2026 roku
Najprostszy wariant to przejazd z Chur do Tirano, który trwa około czterech godzin. Krótsza relacja St. Moritz-Tirano zajmuje około 2 godzin i 15 minut. Warto jednak zarezerwować więcej czasu, jeśli planuję postoje w Poschiavo, Alp Grüm albo przy wiadukcie w Brusio.
- Pełnopłatny bilet Chur-Tirano kosztuje orientacyjnie 66 CHF w drugiej klasie lub 113 CHF w pierwszej klasie.
- Dopłata za rezerwację Bernina Express wynosi 44 CHF w sezonie głównym, 40 CHF poza sezonem dla długiej trasy oraz 32 CHF na trasie krótkiej.
- Dzieci do 6 lat podróżują bezpłatnie, a osoby od 6 do mniej niż 16 lat zwykle korzystają z połowy ceny biletu, lecz dopłata za rezerwację jest naliczana w pełnej wysokości.
- Na przejazd do Włoch trzeba mieć ważny dowód osobisty lub paszport.
- Duży bagaż może być problemem, ponieważ przestrzeń w wagonach jest ograniczona.
Nie zakładałbym z góry, że miejsce po konkretnej stronie składu zagwarantuje najlepszy widok przez całą podróż. Pociąg zmienia kierunek, a wagony mogą być zestawiane różnie. Najlepiej wybrać miejsce przy oknie, a przy podróży w kilka osób rozważyć siedzenia naprzeciw siebie.
Trzeba też sprawdzić komunikaty dotyczące robót. Od 29 października do 13 listopada 2026 roku pociągi Bernina Express 951 i 952 mają zostać skierowane objazdem przez tunel Vereina między Chur, Landquart, Klosters, Sagliains i Pontresiną. W tym okresie przebieg przejazdu może różnić się od klasycznej trasy przez Albula.
Do Tirano można dodatkowo dojechać pociągiem z Mediolanu, a podróż kontynuować autobusem Bernina Express do Lugano. Trzeba jednak pamiętać, że autobus nie jest dalszym odcinkiem kolejowym i wymaga osobnej rezerwacji oraz sprawdzenia sezonowego rozkładu.
Dlaczego ta trasa pozostaje ważna dla kolei
Widoki są najbardziej oczywistym powodem popularności przejazdu, ale z technicznego punktu widzenia równie ważna jest ciągłość eksploatacji historycznej infrastruktury. Linie Albula i Bernina zostały wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO, ponieważ łączą rozwiązania inżynieryjne, architekturę i krajobraz w działający system transportowy.
Bernina Express pokazuje, że kolej w górach nie musi oznaczać wyłącznie krótkiej kolejki do punktu widokowego. To normalnie eksploatowana linia metrowa, która obsługuje ruch regionalny, przewozy turystyczne i połączenia transgraniczne. Właśnie dlatego uważam ją za ciekawy przykład kolei, gdzie tabor, geometria toru i infrastruktura muszą działać jako jeden dobrze zestrojony organizm.
Najlepszy wybór zależy od sposobu podróżowania
Na pierwszy przejazd najłatwiej wybrać pełną relację Chur-Tirano w wagonie panoramicznym. Otrzymuję wtedy kompletny przekrój linii, od wiaduktu Landwasser po wiadukt kołowy w Brusio, bez konieczności przesiadek.
Przy drugim podejściu lepszy może być pociąg regionalny i kilka zaplanowanych postojów. Pozwala spokojniej obejrzeć Valposchiavo, zrobić zdjęcia oraz zobaczyć, że za turystycznym szyldem Bernina Express kryje się przede wszystkim sprawna, wymagająca kolej górska.
